Menu

Чеченский язык

«Чкъоьрдиг»

22-гIа урок
Урокан цIе: Гацаев С. Туьйра «Чкъоьрдиг». Чкъоьрдиган толамаш.
Iалашо:
1. Туьйранашкахь диканиг, сийлахьниг чIагIдеш, вочунна, зуламечунна дуьхьал къийсам латтор билгалдаккха.
2. Туьйранан чулацаман жамI даран кепехь дакъошца маьIна дарца дешархой кхетош-кхиор тIехь болх дIабахьа.
3. Дешархой произведени къастош, яххьашца шерра еша Iамор тIе къасттина тидам бахийта.
Урокана оьшу гIирс: яздархочун портрет, урокан коьчална кечйина презентаци, керлачу дешнийн маьIна гойтуш кечйина слайдаш, тептарш, дошмалгаш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамIдаран гIирс.
Урокан тайпа: хаарш талларан урок.
Урок дIаяхьар.
I. Догдаийтаран мур.
ЛадогIал леррина, Чкъоьрдигах муха кIант хилира, майра волуш, кхерам дIатоттуш кIант хилирий техьа цунах? И шуна хаа лаахь, вай кхин дIа а доьшур ду туьйра.
II. Дешархойн долчу хаарийн актуализаци яран мур.
1. Гацаев СаьIидан дахарх, кхоллараллех боцца хаам.
2. «Чкъоьрдиг» туьйранан чулацам шайн дешнашца схьабийцийтар.
3. Дешархоша чулацам тIехь дехкина суьрташ къастош болх дIабахьар.
4. Хьехархочо хIиттинчу хаттаршна жоьпаш далар, къастош меттигаш ешар.
5. Туьйранан чулацам тIехь синквейн хIоттор.
Чкъоьрдиг, хаза, кхоьру, воду,
Хаза, жима Чкъоьдиг кхоьруш, ведда вахна чохь дIалечкьи. КIилло.
III. Урокан керла коьчал йовзийтар.
1. Дешархошна, «Чкъоьрдиган толамаш» цIе йолу туьйранан дакъа довзийтар, хьехархочо текст ешарца (107-118-гIий агIонаш).
2. Керлачу дешнийн маьIна къастор, дошмалгаш тIе дIа а яздеш (аьтто болчохь сурт а гойтуш):
Пхьаьрчий – жIаьлеш (сурт гойту).
Бирнал – мера тIехь маIа йолу нал (сурт гойту).
IаI – доккха гIа долу орамат (сурт гойту).
IV. Iамийнарг тIечIагIдар.
1. Дешархошца шерра ешар тIехь тобанашца къовсадаларца болх дIабахьар.
2. Хаттаршца чулацам къастор.
а) Ешап долчу муха кхочу бераш?
аь) Тила а делла, ша долчу кхаьчча, бераш муха тIеийцира ешапо?
б) ХIун бахьана ду цуьнан?
в) Ешапца дIахьочу къийсамехь хIун тайпа хIилланаш леладо Чкъоьрдига?
г) Ешапца болчу къийсамехь Чкъоьрдиг хIилланца толар а, цо иза Iехор а муха гайтина?
3. Чулацамца цхьаьнадогIу туьйра дагалацар.
а) Шен амалшца хьанах тера хета шуна туьйранан турпалхо Чкъоьрдиг?
аь) ХIун ду церан цхьатера догIуш, хIун ду къаьсташ?
4. Туьйранан текст яххьашца ешийтар дешархошка.
V. Урокан жамI дар.
1. Муьлха меттиг билгалъелира шуна хазахетарца?
2. Хийцам хилар Чкъоьрдиган амалшкахь муха тайра шуна?
3. ХIун ойла кхоллаелира шун туьйра доьшуш?
4. Дешархойн хаарийн мах хадор.
VI. Рефлексин мур.
1. Урокехь суна дика хеттарг дара…
2. Суна дика цахеттарг…
3. Суна атта хеттарг…
4. Суна хала хеттарг…
5. Iалашоне кхачийнарг…
VII. ЦIахь: еша а, чулацам хаа а 107-118-гIий агIонаш; суьрташ дахка чулацамна. Хазахетта кийсак дагахь Iамае.

ГАЙРБЕКОВА Марьям

«Чкъоьрдиган леламаш»

21-гIа урок
Урокан цIе: Гацаев С. Туьйра «Чкъоьрдиг». КIант кхоьру.
Iалашо:
1. Исбаьхьаллин гIирсех яздархочо пайдаэцар билгалдаккха Iамо.
2. Туьйранан чулацаман жамI даран кепехь дакъошца маьIна дарца дешархой кхетош-кхиор тIехь болх дIабахьа.
3. Дешархой произведени къастош, яххьашца шерра еша Iамор тIе къасттина тидам бахийта.
Урокана оьшу гIирс: яздархочун портрет, урокан коьчална кечйина презентаци, керлачу дешнийн маьIна гойтуш кечйина слайдаш, тептарш, дошмалгаш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамIдаран гIирс.
Урокан тайпа: керла хаарш довзийтаран урок.
Урок дIаяхьар.
I. Догдаийтаран мур.
II. Дешархойн долчу хаарийн актуализаци яран мур.
1. «ЦIен маьхьси» туьйранан чулацам текстана герггарчу хьесапехь шайн дешнашца карлабаккхар.
2. Дешархоша чулацам тIехь дехкина суьрташ къастош болх дIабахьар.
3. Хьехархочо хIиттинчу хаттаршна жоьпаш далар, къастош меттигаш ешар.
4. Чулацаман коьрта маьIна билгалдаккхар.
5. МаьIна цхьаьнадогIуш долу туьйра дагалацар.
III. Урокан керла коьчал йовзийтар.
1. Гацаев СаьIидан дахарх а, кхоллараллех а боцца хьехархочо хаам бар презентаци гайтарца.
Гацаев СаьIид вина Ведана районан Дишни-Веданахь ахархочун доьзалехь 1938-чу шарахь 2-чу декабрехь. Атта ца хилла цуьнан дахаран некъ. Нохчийн халкъ махках доккхучу хенахь ялх шо кхачаза волу жима СаьIид винчу махках къастийна. Генарчу махкахь, Казахстанехь, дIаяхана цуьнан бераллин хан. Жима волуш дуьйна, халкъан барта кхолларалле а, школехь доьшуш исбаьхьаллин литературе а баханчу безамо вайн махкахь вевзаш волу поэт хила таро хилийтира СаьIидан. Школехь дешначул тIаьхьа цо дийшира Нохч-ГIалгIайн хьехархойн институтехь. Школехь берашна хьоьхуш бинчу балхо цунна доккха гIо дира берийн гIиллакхаш, амалш дика йовза. Цуьнан дуьххьарлера стихаш зорбатоьхна 50-гIа шераш чекхдовлуш. ХIетахь дуьйна цо язйина масех поэтически книга. Гацаев СаьIидан дукхахйолу стихаш уггаре а вайна дукхабезачу Даймахках а, Iаламах а лаьцна ю. Стихаш язйина ца Iаш, пьесаш а язйина цо. Царех цхьаерш хIиттийна вайн къоман театрехь. Берийн дахар а, церан амалш а дика евзаш волчу поэта царна лерина арахецна «Мекара цициг» цIе йолу книга. Цу юкъа дахана «Чкъоьрдиг» цIе йолу туьйра а. Майра а, хьекъал долуш а волчу жимачу кIантах Чкъоьрдигах лаьцна ду иза.
2. «Чкъоьрдиг» туьйранан чулацам хьехархочо текст ешарца бовзийтар (I00-I06-гIий агIонаш).
3. Керлачу дешнийн маьIна къастор, дошмалгаш тIе дIа а яздеш (аьтто болчохь сурт а гойтуш):
Дол – куьйган голи тIера пIелгийн буьхьигашка кхаччалц йолу йохалла.
4. Дешархошка шайга ешийтар.
IV. Iамийнарг тIечIагIдар.
1. Дешархошца шерра ешар тIехь тобанашца къовсадаларца болх дIабахьар.
2. Хаттаршца чулацам къастор.
а) Стенах лаьцна дуьйцу туьйранна тIехь?
аь) Мила ву туьйранан коьрта турпалхо?
б) Юьхьанца муха кIант хилла Чкъоьрдиг?
в) Вайна девзаш долчу туьйранан муьлхачу турпалхочух тера ву и цу хенахь?
г) Чкъоьрдиган хийцаваларан бахьана хIун дара?
3. Дешархошка къастош меттигаш ешийтар.
а) Мила ву Чкъоьрдиг яхье ваьккхинарг? (схьа а лахий, дIадеша могIанаш).
аь) Iаламан сурт гойту меттиг билгалъяккха.
б) Бераш хьуьнхахь тиладалар гойту могIанаш деша .
4. Туьйранан текст яххьашца ешийтар дешархошка.
V. Урокан жамI дар.
1. Реза хиларий шу кIантана дуьххьара вевзаш?
2. ХIун дара шуна цатайнарг?
3. Хийцам хилирий Чкъоьрдиган амалехь?
4. Дешархойн хаарийн мах хадор.
VI. Рефлексин мур.
1. Урокехь суна дика хеттарг дара…
2. Суна дика цахеттарг…
3. Суна атта хеттарг…
4. Суна хала хеттарг…
5. Iалашоне кхачийнарг…
VII. ЦIахь: еша а, чулацам хаа а I00-I06-гIий агIонаш; суьрташ дахка чулацамна.

ГАЙРБЕКОВА Марьям

«Гоч»

(Нохчийн литературин классал арахьара дешаран интегрированни урок)
• Урокан ц1е: классал арахьара дешаран урок «Гоч».
• 1АЛАШОНАШ:
• Предметни (1аморан): «Гоч» бохучу дешан маь1на дастар; нохчийн, оьрсийн гоьбевллачу яздархойн кхоллараллин некъаш довзийтар, церан байташ т1ехь болх барца исбаьхьаллин маттах кхетор.
• Метопредметни (кхиоран): Дешархойн ойла а, кхетам а кхиор.
• Личностни (кхетош-кхиоран): Дешархошца кхетош-кхиоран болх д1абахьар - Даймахке, шайн мехкан 1аламе, ненан матте болу безам ч1аг1бар, к1аргбар.
• Урокан тайпа: интегрированни, 1аморан, 1аламе, Даймахке, ненан матте безам кхиоран.
• Урокан кеп: тобанашкахь болх, кхоллараллин болх.
• Урокан г1ирс: учебник, кехаташ, ручканаш, суьрташ, компьютер, слайдаш.
• УМК: Эдилов Салавди Элимирзаевич
УРОКАН Д1АХ1ОТТАМ
1. Маршалла хаттар.
2. Дешаре шовкъ кхоллар.
Хьехархочун дош: Де дика хуьлда шун, хьоме дешархой! Тахана классал арахьара дешаран урок ю вайн.
Урок йолош, оьрсийн г1араваьллачу яздархочун Л.Н.Толстойн нохчийн маттах лаьцна дешнаш дало лаьа суна: «Нохчийн мотт уггаре а хазачу а, хьалдолчу а меттанех цхьаъ бу, нагахь кхоччуш дика иза хууш хьо велахь». Иза иштта хилар вешан урокехь т1еч1аг1дан хьовсур ду вай.
3. Ц1ера болх таллар.
Хьехархо: Ц1ахь кхочушбан белла болх бара шуна. Стенах лаьцна дуьйцур ду аьллера вай?
Хьан эр дара аша х1ун еллера шуна ц1ахь?
Дешархо: Тхуна ц1ахь тобанашкахь а, шимма цхьаьна а кхочушбан болх беллера. Нохчийн а, оьрсийн а яздархойн кхоллараллина синквейнаш кечъян, шина а маттахь байташ еша.
Хьехархо: Хьалхара тоба, «Талламхой» (исследователи) бовзийта шаьш кечбина болх.
Шолг1а тоба, «Хьекъалчаш» (умники и умницы)дийца вайна шайна х1ун карийна а, х1ун болх бина а.
«Хаархой» (знатоки) аьлла ц1е йолчу III-чу тобано х1ун болх кечбина хьовса вай?! (Дешархоша д1айоьшу шаьш ц1ахь кечйина синквейнаш а, байташ а).
4. Урокан ц1е йовзийтар.
Хьехархочун дош: Л.Н.Толстойс ма-аллара, вайн мотт уггаре а хазачу а, хьалдолчу а меттанех цхьаъ хилар довзуьйтуш, кхечу къаьмнийн произведенеш вайн матте гочьяран маь1на дуьйцур ду вай.
Гочдар – иза ч1ог1а мехала г1уллакх ду. Дуьненан къаьмнийн уггаре а бевзаш болчу яздархойн произведенеш нохчийн матте йохучарна, церан беркате т1е1аткъам хуьлу, говзаллин къайленаш евза, цул сов, вайн меттан дешнийн барам шорло, дуккха а керла дешнаш кхолладаларий, т1еэцарий бахьана долуш.
Кхечу къаьмнийн яздархойн произведенеш вайн матте яхаран болх д1адаханчу б1ешеран 30-чу шерашкахь болийна. Оцу шерашкахь оьрсийн г1арабевллачу яздархойн дийнна книгаш арахецна нохчийн маттахь.
Д1адаханчу 20-чу б1ешеран 30-чу шерашкахь оьрсийн маттехула дозанал арахьарчу яздархойн произведенеш а яьхна нохчийн матте. Къаьсттина билгалдаккха деза оьрсийн г1араваьлла волчу классикан А.С.Пушкинан произведенеш шайн тидам т1ебохуьйтуш схьаяьхкина хилар.
Гочдаран белхаш дуккха а яздархоша бина. Царах цхьаберш х1орш бу: Н.Музаев, 1.Мамакаев, М.Исаева, М.-С.Гадаев, А.Сулейманов, М.Сулаев, Ш.Арсанукаев, Л.Абдулаев, Ш.Цуруев, А.-Хь.Хатуев иштта д1.кх. Ткъа тахана М.Ю. Лермонтовн, А.С.Пушкинан стихотворенешна т1ебахийтина бара вайн коьрта тидам.
5. Тобанашкахь болх д1абахьар.
6. Самукъане миноташ-ненан маттахь йиш локху.
7. Дешархошца кхинд1а а болх бар.
Д1адаханчу 20-чу б1ешеран 30-чу шерашкахь оьрсийн маттехула дозанал арахьарчу яздархойн произведенеш а яьхна нохчийн матте. Къаьсттина билгалдаккха деза оьрсийн г1араваьлла волчу классикан А.С.Пушкинан произведенеш шайн тидам т1ебохуьйтуш схьаяьхкина хилар.
Кхечу къаьмнийн произведенеш нохчийн матте яьхначех уггаре а тоьллачарех цхьаъ ю Курумова Бата. Иза вайн яздархочун Курумова Селимин йиша ю. Цо ч1ог1а дика гочйина А.С.Пушкинан стихотворенеш: «Няня», «Узник», «Зимний вечер»…
Иштта гочдаран белхаш кхечу яздархоша а бина.
8. Физминот.
9. 1амийнарг т1еч1аг1дар.(Шимма цхьаьна бен болх)
Хьехархочун дош: Хьоме дешархой! Х1инца, 1амийнарг т1еч1аг1деш, шун нохчийн меттан хаарш, ненан матте болу безам билгалбаккха хьовсур ду вай. Х1ара болх шимма цхьаьна, вовшех дага а довлуш, бан беза. Ас шуна кицанаш кечдина, аш уьш нохчийн я оьрсийн матте гочдан а, церан маь1на даста а деза.
Нохчийн матте гочде лахара кицанаш. Барта маь1на даста.
I-ра тоба «Талламхой» (исследователи)
1. Яблоко от яблони недалеко падает. (1аж 1ожана гена ца бужу: Дех – ненах тера хуьлу доьзал а.)
2. Ученье – свет, неученье-тьма. (Дешар – серло,цадешар–бода. Дешар – хьекъал ду, хьекъалечунна ваха атта хир ду.)
II-г1а тоба «Хьекъалчаш» (умники и умницы)
1.Дикачу к1анта шен ден дог деладо – Хороший сын радует сердце отца. (Дикачу к1антах дас дозалла до).
2.Мазал а мерза бу Даймохк. – Родина слаще меда.(Даймохк, хьан уггаре хьоме долу да-нана санна беза бу. Цуьнан сий дан а, иза ларбан а беза)
III-г1а тоба «Хаархой» (знатоки)
1. Если слово- не слово, то и клятва – не клятва. –Дош –дош дацахь, дуй а дуй бац.(Шен дешан да воцчух дан х1ума дац. Иза ледара стаг ву.)
2. Ненан оьг1азло ло санна ю: дуккха а дог1у, амма сиха деша. – Гнев матери похож на снег: много идет, но быстро тает. (Ненан оьг1азло даггара яц, ша довдеш елахь а, хьох дог лозу. )
10. Жам1 дар:
1. Стенах лаьцна дийци вай тахана?
2. Буй вайн мотт Л.Н.Толстойс ма-аллара исбаьхьа а, хьалдолуш а?
Хьоме бераш! Халахеташ делахь а, вайна юкъахь нисло нохчийн мотт 1амо хала бу, иза бийца хиъча тоам хеташ болу нах. Уьш кхетам к1езиг болу нах хета суна. 1амабе массо а мотт, амма ма 1амабе шайн мотт д1а а таттий. Х1ора мотт а Дала белла ма бу. Шайн мотт шуна ц1ена бийца а, язбан а хаахь, муьлхха а мотт атта 1емар бу шуна. Ненан маттехула кхечу меттан дешнийн маь1на аш дастахь, дика дагахь лаьттар ду шуна, 1амо атта а хир ду.
Дала вайн меттан хазалла йовза,цунах хаьдча, хьайн халкъах хедаш хиларх болу кхетам а, цуьнга даггара безам а, иза 1амо лаам а ч1аг1бойла шун ц1еначу дегнашкахь. Кху т1ехь вайн урок чекхйолу. Йовзийта х1окху уроках шайн кхоллаелла ойла.
11. Рефлекси.
Суна хии…
Суна хазахийти…
Со ца кхийти…
12. Хаарийн мах хадор.
13. Ц1ера болх: «Суна беза сайн ненан мотт!» темина жима сочинени язъян.

Хьехархо МОМУЕВА Хеди Даутовна

 

Й элпан маьIна

Урокан цIе: Й элпан маьIна.
Iалашонаш:
Iаморан: Хаа деза, нохчийн маттахь элп й масех маьIнехь лелар а, цуьнан нийсаяздаран бакъонаш а.
Кхиаран: 1. Дешархойн дагалацам а, ойла а кхиор.
2. Шайн маттахь долу керла дешнаш довза хьашт хилар чIагIдар;
Кхетош-кхиоран: 1. Нохчийн меттан хазалла, цуьнан марзо йовзийтар, берийн нохчийн матте безам кхиор.
2. Шен мехкан Iаламе безам кхиор.
Урокан тайпа – хаарш шордаран, кхиоран, тIечIагIдаран урок;

Урок дIаяхьар
I. IАМИЙНАРГ КАРЛАДАККХАР А, ТIЕЧIАГIДАР А.
Карладаккхарна хаттарш:
1. Стенах олу фонетика?
2. Нохчийн абатехь маса элп ду?
3. Шала элп стенах олу? Масалш даладе.
4. Нохчийн меттан шалха элпаш девзий шуна?Маса ду уьш?
5. Мукъаза шалха ши элп юх-юххехь нисделча нийсаяздаран бакъо хьан юьйцу аша?
Тесташца болх бо.
Тесташ (хаарш-зиэраш)
1) Иччархо бохучу дашехь
а) аьзнаш, элпаш цхьатерра ду;
аь) элпаш аьзнел дукха ду
б) аьзнаш элпел дукха ду.
2) Балл бохучу дашехь
а) 4 аз ду;
аь) 3 аз ду;
б) I аз ду.
3) Таллархо дашехь
а) 4 зевне, 1 къора мукъаза аз ду;
б) 2 зевне, 3 къора мукъаза аз ду;
в) 2 зевне, 2 къора мукъаза аз ду;
4) Хьехархо дашехь
а) 7 элп, 7 аз ду;
аь) 7 элп, 9 аз ду;
б) 7 элп, 8 аз ду.
Жоп: 1-а, 2-аь, 3-в, 4-аь – Иччархуо, бал, таллархуо, хьиэхархуо.
II. КЕРЛА КОЬЧАЛ ЙОВЗИЙТАР.
Стенах тера ду элп
Шина уьнна тIехула
Пурх тIетоьхна кхоалгIа.
Цу тIехула полла хьаьвзи,
Хьажал хьайна и элп девзий.
Хьехархочун дош:
– Бераш, вай шуьца хIинца дIахьур ю ловзаран кепехь йолу дешнийн диктант. Ас шуна цхьацца тIедахкарш, хIетал-металш кечдина. Ткъа аша ас деллачу хаттаршна нийса жоьпаш луш, и дешнаш шайн белхан тептарш тIе дIаяздан деза.
ДогIу дош ала:
Чохь ша бина дохарх шиша,
Хьо ма елха, жима …

Бабин куча тIехь ю гома
КIадийнан латийна ...

То мел йи ас говран нуьйр,
ЧIагIлуш ю тхойшиннан…

Хууш ву со шело юй,
Лелабо ас бовха….

Буьйса еъна, бода боьлча, стиглахь лепа…

ХIума йиъна, дуьзча гай
тIемолуш ду мерза …

Iаламца ю даим суьйре
Дашо духар долу…

Бедарш бехъеш бо цо гIурт
Юуш елахь ша …
Дешнаш тIехь болх бар а, тIечIагIдар а.

Учебник тIерачу кхетаман дошам тIера уьна а, тетрадаш тIе а схьаязде й бохучу элпаца дIадолалуш долу дешнаш, цу тIехь ма-дарра дийца й элпан маьIна.
1. И дешнаш юкъадалош хIиттае предложенеш.
2. Й элп юкъадогIучу шина дашна бе фонетически къастам.
ШоллагIа й элп – деха мукъачу озехь озоран хьаьрк хилла лела.
III. IАМИЙНАРГ ТIЕЧIАГIДАР
Дешархошка йоьшуьйту 31-гIа §. Царна хала хир дац аьлла хета, нохчийн маттахь й элп массо а маьIнехь леларх кхета.
1. ХIора й элп долчу маьIнина даладо масалш, тетрадаш а, уьна тIе а дIаяздеш:
а) йол, йогу, йовза:
б) тIай, гай, сай;
в) кийча, сийца, вогIийца;
г) Iежашший, кхорашший, баьллашший (Iежаш а, кхораш а, баьллаш а);
д) хьехархо – хьехархой, таллархо – таллархой, оьрси – оьрсий.
2. Асланбек а, ПетIамат а, Хьасан а цхьана классехь доьшуш бу.
- ДIаязъе хIара предложени тетрадаш тIе.
- Бе цунна синтаксически къастам.
- Маса подлежащи ду кхузахь? ХIун олу и санна йолчу предложенин меженех?
- Муьлха сацаран хьаьркаш ехкина цаьрца? Интонаци муха ю цхьанатайпана подлежащеш олуш?
- Предложенина юкъара подлежащеш хийца, чаккхенгахь дозаран хуттурган маьIна леладеш долу й элп тIе а тохий. ДIаязъе иза. Интонацица еша. Й элпана буха сиз хьакха.
IV. ДЕШАРХОША ШАЬШ БОЛХ БАР.
1. Кхочушдо 150-гIа шардар.
2. Й элпах туьйра.
V. ФИЗМИНОТ.
Оха язди, дукха язди,
Йозано тхан пIелгаш кIадди.
ПIелгаш, Iадда ма Iелаш,
Хьалхий-тIаьхьий идалаш.
Кхийса-кхийса-кхийсалуш,
Ида, ида, кIад ца луш…
VI. ТИДАМЕ ДУЙ ТЕ ШУ? (Шимма цхьаьна бен болх)
Дешнаш даладе й элп хьалха, юккъехь,чаккхенгахь долуш.
Фонетически къастам бе муьлххачу а кхаа дашна.
III. ЦIАХЬ БАН БОЛХ
I. Iамае 31-гIа §.
2. Кхочушде I51-гIа шардар.
Хьехархо МОМУЕВА
Хеди Даутовна

20-гIа урок: Цхьогало барзана бина бекхам»

Урокан цIе: «Цхьогало барзана бина бекхам»
Iалашо: 
1. Исбаьхьаллин гIирсех яздархочо пайдаэцар билгалдаккха Iамо. 

2. Тобанашца болх беш гIо лаца, накъосталлица чулацаман таллам баран низам къасто.
3. Дешархой произведени къастош, яххьашца шерра еша Iамор тIехь къасттина тидам тIебахийта, дозуш долу къамел кхиор тIехь болх дIабахьа.
Урокана оьшу гIирс: яздархочун портрет, керлачу дешнийн маьIна гойтуш кечйина слайдаш, тептарш, дошамалгаш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамIдаран гIирс.
Урокан тайпа: хаарш тIечIагIдаран урок.
Урок дIаяхьар:
I. Догдаийтаран мур.
II. Дешархойн долчу хаарийн актуализаци яран мур.
1. Туьйранан чулацам текстан герггарчу хьесапехь схьабийцийтар.
2. Яххьашца еша бина кечам таллар.
3. Дешархоша чулацамна дехкина суьрташ тIехь талламан белхаш кхочушбар.
4. Шерра ешар тIехь тобанашца къовсадалар дIадахьар.
5. Туьйранан чулацамехь адамийн амалш авторо акхаройн цIарца билгалъяхар.
6. Къастош меттигаш ешийтар.
III. Урокан коьчал тIехь болх.
1. Цхьогало барзана бина бекхам (94-98-гIий агIонаш).
2. Керлачу дешнийн маьIна къастор, дошамалгаш тIе дIа а яздеш (аьтто болчохь сурт а гойтуш):
Мимпес – кхузахь: хьайбанашна а дика хир ду. МуцIабоьлла – кхузахь: наб йина, мустбелла. Чидаме – тергаме, тидаме.
3. Дешархошца шерра ешар тIехь болх дIабахьар.
IV. Iамийнарг тIечIагIдар.
1. Къастош меттигаш ешийтар.
а) Барзо цхьогалца динчу къамелехь хIун гучудолу вайна? Схьа а лахий, дIаеша и меттиг.
– Лом, и Дала дIаэцарг, чIогIа корта лозуш, цомгуш ду, – долийра барзо, цхьогална и ца хаьа шена моьттучуха. – Шен хьалхара гIоьнча йолу дела, цу дакъадестаро, цхьадика, кхайкхина йигнера со, – дуьйцура барзо сихлелхаш. – Вайн ирсана, цхьаммо-м хастийначу хьан говзаллех чIогIа тешна иза. Шена дарбанаш лело хьоьга кхойкху. ХIинца гIуллакх хьан карахь ду. Ас бохург динчун ирс абдин-абделац довр дац. – Цо олучуьнга ладогIа сецира борз. – ТIаккха? – цуьнан дагара хиъча санна, ши лерг ирхдуьйгIира цхьогало. – Айхьа аьллачух теша кийчча Iен лом дIаьвше дарба а лелийна дехьа, ас, мацах ахь даьккхина цIога а дуьтуш, хьох сайн гIоьнча дийр ду. Ткъа, елла дIаяллалц гIоьнча хила аьлла доцу со лоьман меттана вайн паччахь хир ю! Вай хила ца мега хьаькамаш?! Вай хIун лоьман когашкара хедийна ду?!
аь) 96-гIа агIонна тIерачу суьртаца йогIу меттиг текста тIехь караяй, дIаеша.
– Дала мукъ лахь, лоьман когаметта хIутту йолу со шеца тарах ца тешаш, сан дикане сатуьйсучу кху Iовдало цунна дIовш даор ду. Ткъа кху буртакан кхел ас сайна муьтIахьчу чагIалкхе йойтур ю. Эла вац со? –цхьогалан метта дегала дIатаьIира гила-борз.
б) ТIаьххьара туьйра чекхдолуш цхьогало аьлла дешнаш карадай, маьIна де.
2. Чулацам хаттаршца къастор.
а) Корта лаза а баьлла, карзахдаьлла хьийзачу лоьмана хIун дарба хьийхира мекарчу цхьогало?
аь) «ЦIен маьхьси» аьлла цIе хIунда тиллина хIокху туьйранна? ХIун маьIна ду цуьнан?
б) Цхьогална тешнабехк бан леринчу барзана хилларг муха хета шуна?
3. Туьйранан чулацамца догIу кицанаш дагалацар.
4. Туьйра яххьашца дешийтар.
5. Кийсак йоьшуш, чулацамехь йийцина хIуманаш гойтуш, дешархоша дехкина суьрташ гойтуш, произведенеш билгалъяхарца ловзаран кеп дIаяхьар.
V. Урокан жамI дар.
1. Муьлхачу туьйранан чулацам бевзира вайна урокехь?
2. Акхаройн юкъаметтиг муха хийтира шуна?
3. Дешархойн хаарийн мах хадор.
VI. Рефлексин мур.
1. Урокехь суна дика хеттарг дара…
2. Суна дика цахеттарг…
3. Суна атта хеттарг…
4. Суна хала хеттарг…
5. Iалашоне кхачийнарг…
VII. ЦIахь: еша а, чулацам хаа а 95-98-гIий агIонаш; шайна хазахетта кийсак тептарш тIе дIаязъян а, сурт дилла а.

ГАЙРБЕКОВА Марьям

 

Консоль отладки Joomla!

Сессия

Результаты профилирования

Использование памяти

Запросы к базе данных