Menu

Чеченский язык

Зайндин кхоллам

Оха кхид1а хьо нохчийн меттан урокаш йовзийтар
27-г1а урок
Урокан цIе: Бадуев СаьIидан «Зайнди» дийцар
Iалашо: 1. Дийцар – литературни жанрах боцца дешархошна кхетам бала.
2. «Зайнди» дийцаран авторх Бадуев СаьIидах хьехархочо хаам барца цуьнан дахар, кхолларалла йовзийтар.
3. Урок тIечIагIъяран муьрехь шерра ешар тIехь болх дIабахьаран кепехь тобанашца къовсадалар нисдан.
Урокана оьшу гIирс: дийцарна лерина презентаци, чулацамца нисдина суьрташ, тептарш, дошамалгаш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамIдаран гIирс, керлачу дешнашна слайдаш.
Урокан тайпа: керла хаарш довзийтаран урок.
Урок дIаяхьар
I. Догдаийтаран мур.
Тоха тIараш, эккхош мало!
Гайта лаам эшо хало!
Къинхетаме хила Iама,
Кхочур ю шун ирсе зама.
II. Дешархойн долчу хаарийн актуализаци яран мур.
1. Литературни туьйраний, халкъан туьйраний юкъера башхалла схьайийцийтар.
2. Масалш далош дийцинарг тIечIагIдар.
III. Урокан керла коьчал йовзийтар.
1. Вай, цкъачунна, Iодика а йина, доьрзур ду «Туьйра» цIе йолчу пачхьалкхера цIа. Дикка зама яьккхи вай цигахь хьошалгIахь. ГIиллакх, оьздангалла ларъеш, низам дохийна вайх баккха бехк ца буьтуш яьккхи вай цигахь хан. Тахана тайп-тайпана произведенешкара турпалхоша вайна хьоьхург схьаэца, схьагулдан девр ду вай кхин а хаза, исбаьхьаллин сурт гойтучу аренга кхарста, толлур ю хаарш охкуш лаьмнийн лакхенаш, Iинан кIоргенаш, хьаннийн къайленаш. Цхьана бертахь новкъа довла реза долчара гайтал куьйгаш айдарца. Барт хили! Везчу Дала аьтто бойла вайн!
2. Литературни жанраш билгал а йохуш, дийцарх лаьцна дешархошна кхетам балар.
Дийцар – шен барамца йоккха йоцу, цхьана стеган кхоллам я цуьнан вахаран некъан цхьа киртиг, хилам гойту литературин говзар ю. Дийцаран хиламаш цхьана йоццачу хенахь кхочушхуьлу, амма наггахь коьртачу турпалхочун дерриге дахар юкъалоцу мур хила а тарло цара чулоцург. Амма и дерриге а цхьана турпалхочуьнца доьзна а, дукхахьолахь, цхьана меттехь кхочуш а хуьлу (юрт, шахьар, гIала, кIотар). Цхьа наггахь долчу дийцаршкахь бен ца нисло коьрта хиламаш шина-кхаа меттехь дIабоьлхуш хилар.
Дийцаран юьхь а, чаккхе а хуьлу шайн башхаллаш йолуш. Цхьана предложених я аламах лаьцна хила тарло уьш, амма цара шайна чулоцург доккха маьIна долуш хуьлу: юьхь елахь, хиндолчунна ойла тIеерзош, чаккхе елахь, дийцинчун жамIдеш, я дерриге аьлларг, тIе-
кIелдоккхий, хуьйцуш.
Дийцар авторан я турпалхочун цIарах дIахьош хуьлу. Мехала хилла и жанр кхиарехь Бадуев СаьIидан дийцарш.
3. Хьехархочо Бадуев СаьIидан дахарх, кхоллараллах лаьцна дийцар:
Бадуев СаьIид нохчийн литературин бухбиллархо ларалуш ву. Иза вина Соьлжа-ГIалахь совдегаран доьзалехь. Жима волуш да дIаваьлла висинчу цуьнан дийзира дешар юкъах а дитина, доьзалан гIайгIа бан.
Беран хенахь шен гергарчара дуьйцуш долу туьйранаш а, илланчаша олуш хезна долу иллеш а кIорггерчу безамца Iамадаро паччахьан заманчохь вайнехан къинхьегамхоша лайна халонаш а, цара сирлачу паргIатонан дахарехьа латто къийсам а бовзийтира цунна.
СаьIидана Iаламат чIогIа езаш хилла халкъан барта кхолларалла- иллеш, шира дийцарш, инзаре-тамашийна туьйранаш. Цунна уьш дуккха а хууш а хилла. Халкъан кхоллараллех боккха пайдаийцира цо тIаьхьа шен исбаьхьаллин произведенеш кхуллуш а, язъеш а.
Бадуевна лууш хилла, йоза-дешар хаарехь тIаьхьадисина вайн халкъ сихха иза Iаморна тIедоьрзийла. Иза дика кхеташ хилла, нохчийн къам йоза-дешар Iаморций бен керла дахар дIахIотто новкъарло еш долчу Iадатех паргIатдериг цахиларх. Цу хьокъехь ду цуьнан «Зайнди» цIе йолу дийцар а. Адамашна керла дахар дIахIотто новкъарло еш долчу цхьадолчу Iадаташца къийсам латтор шен кхоллараллин коьрта Iалашо лоруш хилла Бадуевс. Шен исбаьхьчу дийцаршца адамийн кхетам серла а боккхуш, уьш керлачу дахаран новкъа хIитто гIерташ доккха гIуллакх дина Бавуев СаIида. Берахь дуьйна халкъан барта кхолларалла боккхачу безамца гулъеш Iаморой, гIарабевллачу яздархойн исбаьхьаллин произведенеш ешарой таро елира цунна гоьваьлла яздархо, драматург хилла дIахIотта а, нохчийн къоман литературин
бухбиллархо хила а. Шен говзачу маттаца, къеггинчу суьрташца язйина цо халкъан дахарх произведенеш.
4. Хьехархочо ешарца «Зайнди» цIе йолу дийцаран чулацам бовзуьйту.
IV. Iамийнарг тIечIагIдар.
1. Дешархошка шайга ешийтар.
2. Чулацам хаттаршца таллар.
а) Мила ву хIокху дийцаран коьрта турпалхо?
аь) ХIун тайпа хийцамаш хилира цуьнан дахарехь нана кхелхинчул тIаьхьа?
б) ХIунда ца везавелира Арухина Зайнди?
в) Муха ловра Зайндис Арухас шена бен ницкъ?
г) Дийцар тIера масалш а далош, шаьш дуьйцург тIечIагIде.
3. Дешнаш тIехь болх бар:
Кооперацера-туькнара.
Сайра-ялта чудухкуш лелош хилла яьшканан тайпа.
Герка-ши кийла гергга даьтта.
ГIушлакх-хан – малх дика хьалабаьлла хан.
ГIиргIа-ястреб.
4. Тобанашца кластер хIоттор.
МаьIна де хIокху байтан:
ХIоранна а доттагIа
Оьшу хIокху дахарехь.
Ца лелаеш моттаргIа,
Гергарлонаш лахалахь.
V. Урокан жамI дар.
1. Хьанах лаьцна дийцира вай?
2. Мила ву «Зайнди» дийцаран автор?
3. Дешархойн хаарийн мах хадор.
VI. Рефлексин мур.
1. Урокехь суна дика хеттарг дара…
2. Суна дика цахеттарг…
3. Суна атта хеттарг…
4. Суна хала хеттарг…
5. Iалашоне кхачийнарг…
VII. ЦIахь: еша, чулацам схьабийца (агIо-121-127-гIий)

ГАЙРБЕКОВА Марьям

«Фольклоран буха тIе а тийжаш»

Оха кхид1а хьо нохчийн меттан урокаш йовзийтар.
26-гIа урок
Урокан цIе: Литературни туьйранний, халкъан туьйранний юкъара башхалла.
Iалашо: 1. Литературни туьйранний, халкъан туьйранний юкъара башхалла билгалъяккха.
2. Халкъан барта кхоллараллин тайпанаш юкъалацаран хьесап, Iалашонан таронаш юзуш, чулацаман идейни маьIна къасто.
3. Барта кхоллараллиний, литератураний юккъехь йолу уьйр къасто, халкъан барта кхолларалла литература кхиаран бух хиларца доьзна хьелаш билгалдаха, къоман меттан исбаьхьалла, хазалла йовза гIо даран кепаш къасто.
Урокана оьшу гIирс: урокан коьчална кечйина презентаци, керлачу дешнийн маьIна гойтуш кечйина слайдаш, тептарш, дошмалгаш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамIдаран гIирс.
Урокан тайпа: керла хаарш довзийтаран урок.
Урок дIаяхьар.
I. Догдаийтаран мур
II. Дешархойн долчу хаарийн актуализаци яран мур.
1. Дешаран шо доладелчахьана Iамийна туьйранаш дагалацар.
2. Уьш барта кхоллараллин, литературни хилар къастор.
3. Туьйранийн тайпанашка хьаьжжина царна юкъара башхаллаш билгалъяхар.
III. Урокан керла коьчал йовзийтар
1. Дешархошка шайга урокан керла коьчал билгалъяккхийтар.
2. Хьехархочо дешархошна керла коьчал йовзийтар тIехь болх дIабахьар.
Барта кхоллараллин произведенеш, шайн билггал волу автор воцуш, халкъо дуккха а бIешерашкахь кхоьллина ю.
Цхьана тIаьхьенера вукху тIаьхьене а йовлуш, барта дийцаршкахь ехаш хилла уьш. Ткъа литературин произведенеш кхоллар дIадоладелла йоза-дешар гучудаьллачул тIаьхьа. Уьш яз а йина, хIинца а язйо корматалла йолчу дешан говзанчаша-яздархоша.
Цундела церан шайн авторш хуьлу. Ткъа туьйранаш, кицанаш, хIетал-металш хьан кхоьллина аьлла, цIеяккха стаг волуш дац. Уьш халкъо кхолла а кхоьллина, халкъаца даха а даьхна. Цундела олу царах халкъан барта кхолларалла.
Амма и ала йиш яц «Майра кIант Сулима», «ЦIен маьхьси», «Бирдолаг» цIе йолчу туьйранех. Церан авторш бу. Уьш, вай лакхахь ма-аллара, яздина Б.Саидовс, М.Мусаевс, А.Исмаиловс. Иштта билгалчу автора яздинчу туьйранах литературни туьйра олу.
Делахь а, барта кхоллараллиний, литературиний юккъехь, хадалур йоцуш, чIогIа уьйр ю. Дукхахьолахь кхиа йолалуш литературин бух хуьлий дIахIутту халкъан барта кхолларалла. Туьйранаша, кицанаша, иллеша гIо до яздархошна къоман меттан исбаьхьалла, хазалла йовза. Нохчийн халкъан туьйранех, халкъан маттах пайдаэцна Б.Саидовс, М.Мусаевс, А.Исмаиловс шайн туьйранаш яздеш. Бакъболчу яздархоша даима а лоруш а, сий деш а хилла шен халкъо кхоьллинчу исбаьхьчу произведенийн: туьйранийн, дийцарийн, кицанийн.
IV. Iамийнарг тIечIагIдар.
1. Дешархошка шайга текст ешийтар (133-гIа агIо).
2. Къастош, шерра ешар тIехь болх дIабахьар.
3. Хаттаршца чулацам къастор.
а) Барта кхоллараллиний, литературиний юккъехь хIун башхаллаш ю?
аь) Царна юкъахь уьйр хила тарлой?
б) Муха кхуллуш хилла халкъо шайн барта произведенеш?
в) Билггал къасто йогIуш хIун тайпа кепаш ю и произведенеш кхуллучеран корматаллехь?
г) Литературин бух хилар халкъан барта кхоллараллех муха лору аша?
гI) ХIун пайда эцна дешан говзанчаша-яздархоша халкъан барта кхоллараллех?
4. «Тидаме хила» ловзаран кеп дIаяхьар (туьйранашна юкъара кийсакаш ешарца уьш билгалдахар, тайпа къастор).
V. Урокан жамI дар
1. Муьлха керла коьчал евзира шуна урокехь?
2. Муха къаьста произведенийн башхаллаш?
3. Меттан исбаьхьалла гойту кепаш муьлхарш ю?
4. Дешархойн хаарийн мах хадор.
VI. Рефлексин мур
1.Урокехь суна дика хеттарг дара…
2.Суна дика цахеттарг…
3.Суна атта хеттарг…
4.Суна хала хеттарг…
5. Iалашоне кхачийнарг…
VII. ЦIахь: еша а, чулацам хаа а 133-гIа агIо.

ГАЙРБЕКОВА Марьям

Туьйранан махкахь

Оха кхид1а хьо нохчийн меттан урокаш йовзийтар
24-гIа урок
Урокан цIе: Исмаилов А. Туьйра «Бирдолаг». Туьйранан «Толам» цIе йолу дакъа.
Iалашо: 1. Туьйранехь Iаламан сурт гойтуш, цуьнан исбаьхьалла йовзуьйтуш авторо далийна дустарш, корматаллин башхаллаш билгалъяха.
2. Халкъан барта кхоллараллин тайпанаш юкъалацаран хьесап, Iалашонан таронаш юзуш, чулацаман идейни маьIна къасто.
3. Дешархой произведени къастош, яххьашца шерра еша Iамор тIе къасттина тидам бахийта.
Урокана оьшу гIирс: яздархочун портрет, урокан коьчална кечйина презентаци, керлачу дешнийн маьIна гойтуш кечйина слайдаш, тептарш, дошмалгаш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамIдаран гIирс.
Урокан тайпа: хаарш тIечIагIдаран урок.
Урок дIаяхьар.
I. Догдаийтаран мур.
II. Дешархойн долчу хаарийн актуализаци яран мур.
1. Дешархошца шерра ешар тIехь тобанашца къовсадаларца болх дIабахьар.
2. Хаттаршца чулацам къастор.
а) ГIайри тIехь кхоьллина йолу Лоьман пачхьалкх муха пачхьалкх хилла?
аь) Сеша шайн тхьамда Кура Сай харжаран хIун бахьана ду?
б) Курачу Сен куц-кепах лаций дийца.
в) Кура Сай аьлла цIе хIунда тиллинера цунна?
г) Лом-паччахьо шен пачхьалкхехь дIахIоттийна къепе муха хилла?
гI) Муьлш хилла цуьнан хьадалчаш?
д) Лоьман олалла дожо дагахь хIун сацам бира ирзу тIехь гулъеллачу акхароша?
3. Туьйранан чулацамна дехкинчу суьрташца болх дIабахьар.
III. Урокан керла коьчал йовзийтар.
1. Дешархошна, «Бирдолаг» цIе йолу туьйранан «Толам» цIе йолу дакъа довзийтар, хьехархочо текст ешарца (I26-I30-гIий агIонаш).
2. Коьрта маьIна билгалдаккхарна къаьсттина тидам тIебахийтар.
3. Керлачу дешнийн маьIна къастор, дошмалгаш тIе дIа а яздеш (аьтто болчохь сурт а гойтуш):
Хьех – ЧагIалкхаш- Арданг – Зовкх.
IV. Iамийнарг тIечIагIдар.
1. Дешархошца шерра ешар тIехь тобанашца къовсадаларца болх дIабахьар, инсерт кепехь таллам а беш текстана (къоламца кхето хала могIанаш, дешнаш; хазахетта меттигаш билгалйохуш).
2. Билгалдахаршна тIехь къастам беш болх дIабахьар.
3. Хаттаршца чулацам къастор.
а). Кура Сай дIахеца хIунда дагадеара цхьогална? аь). ХIун Iалашо йолуш дира цо иза?
б). ХIун маьIна ду хIокху туьйранан?
в) Акхаройн дахарехь адамийн дахарца цхьаьна догIуш дерг хIун ду?
г) ХIун башхалла ю хIокху туьйранан?
гI) ХIун ду хIара туьйра кхечу туьйранех къастош дерг?
4. Дешархошка къастош меттигаш ешийтар.
а) ГIаьттинчу бIоно Лоьман олалла дожорах лаьцна дуьйцу меттиг схьа а лахий, дIаеша.
аь) Билгалдаккха оццул нуьцкъала пачхьалкх йохоран бахьана.
5. Туьйранан чулацамна кластер хIоттор.
V. Урокан жамI дар.
1. Муьлха керла коьчал евзира шуна урокехь?
2. Къаьсттина туьйранан чулацамехь билгалдаьлларг хIун дара?
3. Дешархойн хаарийн мах хадор.
VI. Рефлексин мур.
1. Урокехь суна дика хеттарг дара…
2.Суна дика цахеттарг…
3.Суна атта хеттарг…
4.Суна хала хеттарг…
5. Iалашоне кхачийнарг…
VII. ЦIахь: еша а, чулацам хаа а 126-130-гIий агIонаш; суьрташ дахка чулацамна. Текст яххьашца еша кечам бан.

ГАЙРБЕКОВА Марьям

Туьйранера лулахой

Оха кхид1а хьо нохчийн меттан урокаш йовзийтар
25-гIа урок
Урокан цIе: Классал арахьара дешар. Туьйра «Лулахой».
Iалашо: 1. Классал арахьара дешарна лерина «Лулахой» цIе йолу туьйра дешархошна довзийта, чулацаман маьIна дан Iамо.
2. Туьйранаша адамийн юкъаметтигийн, Iер-дахарехь кхоллалучу гIуллакхийн ойлаяйтар; хьайбанаш, акхарой, олхазарш адамийн амалшца гайтар билгалдаккха Iамо.
3. Къастош меттигаш еша; инзаре-тамашийна, хила йиш йоцуш долу хIуманаш бакъдолуш санна далор къасто.
Урокана оьшу гIирс: урокан коьчална кечйина презентаци, керлачу дешнийн маьIна гойтуш кечйина слайдаш, тептарш, дошмалгаш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жамIдаран гIирс.
Урокан тайпа: керла хаарш довзийтаран урок.
Урок дIаяхьар.
I. Догдаийтаран мур.
II. Дешархойн долчу хаарийн актуализаци яран мур.
1. Дешархошца шерра ешар тIехь тобанашца къовсадаларца болх дIабахьар.
2. Хаттаршца чулацам къастор.
а) Кура Сай дIахеца хIунда дагадеара цхьогална?
аь) ХIун Iалашо йолуш дира цо иза?
б) ХIун маьIна ду хIокху туьйранан?
в) Акхаройн дахарехь адамийн дахарца цхьаьна догIуш дерг хIун ду?
г) ХIун башхалла ю хIокху туьйранан?
гI) ХIун ду хIара туьйра кхечу туьйранех къастош дерг?
3. Туьйранан чулацамна дехкинчу суьрташца болх дIабахьар.
III. Урокан керла коьчал йовзийтар.
1. Дешархошна, «Лулахой» цIе йолу туьйранан чулацам хьехархочо текст ешарца бовзийтар (298-301-гIий агIонаш).
2. Коьрта маьIна билгалдаккхарна къаьсттина тидам тIебахийтар.
3. Керлачу дешнийн маьIна инсерт кепехь къастор, дошамалгаш тIе дIа а яздеш (аьтто болчохь сурт а гойтуш).
IV. Iамийнарг тIечIагIдар.
1. Дешархошца шерра ешар тIехь тобанашца къовсадаларца болх дIабахьар.
2. Хаттаршца чулацам къастор.
а) Муьлш бара лулахь Iаш-бехаш?
аь) ХIун тайпа лулахойн юкъаметтиг билгалйолу туьйранахь?
б) ХIун дара лулахойн барт цахиларан бахьана?
в) Тешам боцу хьошалгIа кхайкхар билгалделирий дийнаташна?
г) Тешнабехк бан гIиртина лулахой-акхарой муха кхерийра хьошалгIа кхайкхинчара?
гI) Муьлха кица дало мегар ду хIокху туьйранан чулацамна?
4. Дешархошка яххьашца туьйра дешийтар.
5. «Дагалаца» ловзаран кеп дIаяхьар (туьйранашкахь йийцина хIуманаш, суьрташ гойтуш церан цIераш билгалъяхар).
V. Урокан жамI дар.
1. Муха хийтира шуна «Лулахой» цIе йолу туьйра?
2. Туьйра доьшуш хIун ойла кхоллаелира шун?
3. Дешархойн хаарийн мах хадор.
VI. Рефлексин мур.
1. Урокехь суна дика хеттарг дара…
2. Суна дика цахеттарг…
3. Суна атта хеттарг…
4. Суна хала хеттарг…
5. Iалашоне кхачийнарг…
VII. ЦIахь: еша а, чулацам хаа а 298-301-гIий агIонаш; суьрташ дахка чулацамна. Текст яххьашца еша кечам бан.

ГАЙРБЕКОВА Марьям

«Бирдолаг»

Оха кхид1а хьо нохчийн меттан урокаш йовзийтар
23-гIа урок

Урокан ц1е: Исмаилов А. Туьйра «Бирдолаг».
1алашо: 1. Исбаьхьаллин г1ирсех яздархочо пайдаэцар билгалдаккха 1амо. 

2. Туьйранан чулацаман жам1 даран кепехь дакъошца маь1на дарца дешархой кхетош-кхиор т1ехь болх д1абахьа.
3. Дешархой произведени къастош, яххьашца шерра еша 1амор т1ехь къасттина тидам т1ебахийта.
Урокана оьшу г1ирс: яздархочун портрет, урокан коьчална кечйина презентаци, керлачу дешнийн маь1на гойтуш кечйина слайдаш, тептарш, дошмалгаш, къоламаш, компьютер, экран, проектор, учебникаш, ловзаран кепана лерина кехаташ, урокан жам1даран г1ирс.
Урокан тайпа: керла хаарш довзийтаран урок.
Урок д1аяхьар
I. Догдаийтаран мур.
Туьйранашца гергарло кхин а д1адахьа лаам буй шун? Тахана шуна девза долу туьйра 1аламат инзаре чулацам болуш ду. Ладог1а лаьий шуна?
II. Дешархойн долчу хаарийн актуализаци яран мур.
1. Дешархошца шерра ешар т1ехь тобанашца къовсадаларца болх д1абахьар.
2. Хаттаршца чулацам къастор.
а) Ешап долчу муха кхочу бераш?
аь) Тила а делла, ша долчу кхаьчча, бераш муха т1еийцира ешапо?
б) Х1ун бахьана ду цуьнан?
в) Ешапца д1ахьочу къийсамехь х1ун тайпа х1илланаш леладо Чкъоьрдига?
г) Ешапца болчу къийсамехь Чкъоьрдиг х1илланца толар а, цо иза 1ехор а муха гайтина?
3. Туьйранан чулацамна дехкинчу суьрташца болх д1абахьар.
III. Урокан керла коьчал йовзийтар.
1. Яздархочух, Исмаилов Абух лаьцна хьехархочун боцца хаам.
Исмаилов Абу вина 1949-чу шеран 11-чу августехь Казахстанерчу Чимкентски областан Сас-Тюбе олучу меттехь. Шо кхаьчначу хенахь да а велла, ненананас Тоитас кхиийна и исс шо кхаччалц. Цул т1аьхьа ненавешица 1ийна иза Мартанчохь. Школа чекхъяьккхинчул т1аьхьа дешна Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетехь.
Стихаш язъян волавелла 1963-чу шарахь дуьйна.
Дуьххьара зорбанехь араевлла уьш «Ленинан некъ» газетехь а, «Орга» альманахехь а.
Масех юкъарчу гуларийн аг1онаш т1ехь зорбане евлла цуьнан стихаш, поэмаш, дийцарш.
1985-чу шарахь Нохч-Г1алг1айн книжни издательствехь араделира цуьнан берашна лерина «Бирдолаг» ц1е йолу туьйра. Масех драма а, трагеди а язйина Исмаилов Абус.
Цуьнан стихаш т1ехь даьхна цхьамог1а иллеш ду.
Карарчу хенахь поэзехь а, прозехь а, драматургехь а къахьоьгуш ву Абу.
2. Дешархошна, «Бирдолаг» ц1е йолу туьйранан «Бух1анан дийцар», «Лоьман пачхьалкх», «Кура сай» дакъош довзийтар, хьехархочо текст ешарца (120-126-г1ий аг1онаш).
3. Керлачу дешнийн маь1на къастор, дошмалгаш т1е д1а а яздеш (аьтто болчохь сурт а гойтуш):
Бора – сира-можа бос.
IV. 1амийнарг т1еч1аг1дар.
1. Дешархошца шерра ешар т1ехь тобанашца къовсадаларца болх д1абахьар, инсерт кепехь таллам а беш текстана (къоламца кхето хала мог1анаш, дешнаш; хазахетта меттигаш билгалйохуш).
2. Билгалдахаршна т1ехь къастам беш болх д1абахьар.
3. Хаттаршца чулацам къастор.
а) Г1айри т1ехь кхоьллина йолу Лоьман пачхьалкх муха пачхьалкх хилла?
аь) Сеша шайн тхьамда Кура Сай харжаран х1ун бахьана ду?
б) Курачу Сен куц-кепах лаций дийца.
в) Кура Сай аьлла ц1е х1унда тиллинера цунна?
г) Лом-паччахьо шен пачхьалкхехь д1ах1оттийна къепе муха хилла?
г1) Муьлш хилла цуьнан хьадалчаш?
д) Лоьман олалла дожо дагахь х1ун сацам бира ирзу т1ехь гулъеллачу акхароша?
4. Дешархошка къастош меттигаш ешийтар.
а) Туьйранна т1ера Лоьмой, Курачу Сеной дина къамел схьалаха.
аь) Муха го вайна Лом а, Кура Сай а? (барта сурт х1оттаде)
б) Цаьршиннан муьлха амалш билгалйовлу дечу къамелехь?
5. Туьйранан текст яххьашца ешийтар дешархошка.
V. Урокан жам1 дар.
1. Муха хийтира шуна туьйранан чулацам?
2. Х1ун 1амадо х1окху туьйрано дахарехь масал хила мегар долу?
3. Х1ун ойла кхоллаелира шун туьйра доьшуш?
4. Дешархойн хаарийн мах хадор.
VI. Рефлексин мур.
1. Урокехь суна дика хеттарг дара…
2. Суна дика цахеттарг…
3. Суна атта хеттарг…
4. Суна хала хеттарг…
5. 1алашоне кхачийнарг…
VII. Ц1ахь: еша а, чулацам хаа а 120-126-г1ий аг1онаш; суьрташ дахка чулацамна. Хазахетта кийсак билгалъяккха.

ГАЙРБЕКОВА Марьям

Консоль отладки Joomla!

Сессия

Результаты профилирования

Использование памяти

Запросы к базе данных